Σεπτεμβριανά 1955

Ο τότε Έλληνας Πρόξενος στην Κωνσταντινούπολη, Βύρων Θεοδωρόπουλος είχε πει πως
"Έρχονταν άνθρωποι στο προξενείο με τις πυτζάμες ζητώντας βοήθεια, μιας και είχαν χάσει τα πάντα.''

Τα Σεπτεμβριανά τα έχω μελετήσει περισσότερο από τις τουρκικές πηγές. 
Δια ζώσης οι Ρωμιοί που έχω γνωρίσει μου εξιστόρησαν τις τραγικές στιγμές που πέρασαν εκείνο το απόγευμα και την επομένη. 
Παραθέτω όσα θυμάμαι:

            «Την επομένη, η μητέρα μου θα παντρευόταν και είχε στρωμένο το νυφικό στο κρεβάτι. Όταν μπήκαν σπίτι και κατέστρεψαν τα πάντα, έκοψαν το νυφικό σε μικρά κομμάτια. Η μητέρα μου δεν ανέβαλλε τον γάμο και παντρεύτηκε με ένα πρόχειρο ταγιέρ».

            «Το 1955 ήμουν 15 ετών. Ο πατέρας μου ήταν ράφτης αντρικών ενδυμάτων και είχε το μαγαζί του στην εσωτερική αγορά της Παναγιάς του Πέραν. 

Η αγορά κλειδωνόταν με μεγάλες σιδερένιες αυλόπορτες. 

Όταν έφτασε το μαινόμενο πλήθος, ένας συνάδελφος του πατέρα μου, Τούρκος καταστηματάρχης, τους άνοιξε την αυλόπορτα και έδειξε ποια ήταν τα μαγαζιά των μειονοτικών. Το μαγαζί το κατέστρεψαν, τα προϊόντα λεηλατήθηκαν. 

Του πατέρα μου τα μαλλιά άσπρισαν σε μία εβδομάδα. 

Για ένα διάστημα πεινάσαμε μέχρι να ξαναβρεί δουλειά. 

Όταν πάλι το πλήθος πέρασε κάτω από την πολυκατοικία που μέναμε, εγώ τους περίμενα με ένα παιδικό όπλο έξω από την πόρτα του διαμερίσματος. 

Η Τουρκάλα θυρωρός μας έσωσε, λέγοντάς τους ότι δεν έμεναν Ρωμιοί στο κτήριο και κείνοι προχώρησαν παρακάτω».

            «Ο πατέρας μου ήταν βιομήχανος και επέμενε να σπουδάσω οικονομικά για να αναλάβω την επιχείρηση ως κληρονόμος. Δεν ήθελα να ακούω για τα οικονομικά, δεν μ’ άρεσαν καθόλου. Ήθελα να σπουδάσω ψυχολογία. Πήγα και του πα, «Αν μπορείς να μου εγγυηθείς ότι η κατάσταση θα μας επιτρέψει να συνεχίσουμε να ζούμε εδώ, τότε θα σπουδάσω οικονομικά». Σιώπησε συλλογιζόμενος. Μετά από λίγο καιρό ξέσπασαν τα Σεπτεμβριανά και η φυγή ήταν μονόδρομος».

            «Την επόμενη μέρα μας πήρε ο πατέρας από το χέρι, εμένα και τον αδερφό μου και πήγαμε προς το κοιμητήριο του Σισλί. Στον δρόμο που περπατάγαμε ένα ζαχαροπλαστείο ενός Ρωμιού είχε καταστραφεί και δεν μπορούσαμε να περάσουμε από το πεζοδρόμιο γιατί είχαν χύσει την σοκολάτα παντού, έφτανε μέχρι τον δρόμο. Στο συνεργείο ενός άλλου Ρωμιού, μπήκαν μέσα και κατέστρεψαν ολοσχερώς όσα αμάξια βρίσκονταν για επισκευή. Ο Ρωμιός ιδιοκτήτης μας είπε ότι όλα τα αμάξια ήταν Τούρκων… Στο κοιμητήριο, ο τάφος της θείας μου που είχε πεθάνει μόλις πριν μια εβδομάδα, είχε συληθεί και στην σωρό της βρήκαμε ένα ψαλίδι καρφωμένο».

            

Το 1955 οι Ρωμιοί της Κωνσταντινούπολης ήταν γύρω στους 180.000 

σε έναν συνολικό πληθυσμό της πόλης, 1.500.000. 

2.500 περίπου σε 18 εκατομμύρια πληθυσμό.

            Στα γεγονότα πολλοί Τούρκοι φίλοι, γείτονες και συνάδερφοι Ρωμιών βοήθησαν ώστε να αποφευχθούν οι τραγικές συνέπειες.  

Αυτοί οι Τούρκοι αντάλλαξαν τα σπίτια τους με τους Ρωμιούς για να μην πάθουν ζημιές ή προστάτευσαν τους Ρωμιούς στα δικά τους σπίτια κατά την διάρκεια των επεισοδίων, ιδιαίτερα τα νεαρά κορίτσια για να γλιτώσουν τους βιασμούς και επενέβησαν σε αρκετές περιπτώσεις διώχνοντας το πλήθος των ταραξιών. 

Οι μαρτυρίες θέλουν τους ταραξίες αρχικώς να εμφανίστηκαν με λοστούς και καδρόνια, επιβιβασμένοι σε φορτηγά και λεωφορεία στην πλατεία Ταξίμ και μετά να ξεχύνονται στην Ιστικλάλ και τα γύρω στενά του Πέραν (σημερινού Μπέιγιογλου) προκαλώντας τις καταστροφές. Η πλειοψηφία των ανθρώπων αυτών καταγόταν και κατοικούσε μόνιμα εκτός Κωνσταντινούπολης, στην κεντρική και ανατολική Τουρκία. 

Στο φαντασιακό τους, ο Ρωμιός ήταν ο προδότης και ο εχθρός που ήθελε να νεκραναστήσει το Βυζάντιο. 

Δεν είχαν συμβιώσει ποτέ μαζί του, δεν τον είχαν γείτονα ούτε συνάδελφο για να δοκιμάσουν στην πράξη το μίσος ή την φιλία τους.

            Το 2011 έκανα μια έρευνα γύρω από τα Σεπτεμβριανά έχοντας ως βασικό εργαλείο το βιβλίο του Rıfat N. Bali, «6-7 Eylül Olayları 1955, Tanıklar – Hatıralar» (6 – 7 Σεπτεμβριανά 1955, Μαρτυρίες – Αναμνήσεις». 

Το βιβλίο το μελέτησα στα τούρκικα και με βοήθησε πολύ να μάθω κάπου 10 συνώνυμα για κάθε μια από τις λέξεις «Πλιάτσικο, λεηλασία, ταραχές, εκτοπισμός, καταστροφή, τραγωδία». Ο Bali συγκέντρωσε 144 μαρτυρίες Τούρκων, Ρωμιών και Ευρωπαίων που τις μέρες εκείνες έζησαν τα γεγονότα από κοντά. Από τις 144 διαφορετικές περιπτώσεις μόλις 3 δικαιολογούσαν την οργή κατά των Ρωμιών λόγω των γεγονότων της Κύπρου. Οι υπόλοιπες 141 μαρτυρίες αναφέρονται στην μεγάλη αυτή αδικία που έζησαν οι Ρωμιοί με έναν ανθρωπισμό και περίσσεια ευαισθησία. 

Σαν να τους αφορούσε άμεσα η τραγωδία των ανθρώπων αυτών. 

Και πώς να ήταν αλλιώς; 

Αφού και οι Τουρκάλες είδαν το μπακάλικο από όπου ψώνιζαν κατεστραμμένο, 

το κομμωτήριο τους επίσης, το ζαχαροπλαστείο επίσης, την εκκλησία που πήγαιναν 

να προσκυνήσουν γιατί είχαν ακούσει ότι ο άγιος βοηθούσε τις γυναίκες να συλλάβουν 

(δείγμα του συγχρωτισμού) επίσης. 

Μεταξύ αυτών των ανθρώπων, υπήρχε μια οικειότητα που δεν γνώριζε 

ο Τούρκος της Ανατολίας και ήρθε να κάνει την ζημιά.

            Τον χειμώνα του 2010 ζούσα στην Πόλη και πήγαινα σε ένα γυμναστήριο επί της Ιστικλάλ. Είχα Τούρκους φίλους, θαμώνες του γυμναστηρίου με σκουλαρίκια και τατού. Κάποτε ένας από αυτούς, γύρω στα 35 με 40, όταν με ρώτησε από πού είμαι και άκουσε από την Ελλάδα, αναφώνησε αμέσως «Ρεμπέτικο»! 

Με μια δόση θαυμασμού. 

Μετά έσκυψε το βλέμμα και είπε πόσο μεγάλο σφάλμα ήταν που έδιωξαν τους Ρωμιούς. Συνέχισε να εξηγεί πως γεννήθηκε και μεγάλωσε στην Πόλη όπως και οι δικοί του. 

Οι δικοί του είχαν πολλούς φίλους Ρωμιούς. 

Συμπλήρωσε πόσο ευρωπαϊκή ήταν η Πόλη εκείνα τα χρόνια λόγω της αστικής παιδείας των Ρωμιών που γνώριζαν την ευρωπαϊκή γαστρονομία, ντύνονταν ευρωπαϊκά και διασκέδαζαν σε ωραία νυχτερινά κέντρα. 

Ο όλος εγκωμιασμός του συνοδεύτηκε από μια απαξιωτική περιφρόνηση για τους «Anadolu», τους Τούρκους και Κούρδους της επαρχίας που συρρέουν κατά χιλιάδες στην Πόλη προς αναζήτηση εργασίας και καλύτερων συνθηκών διαβίωσης. 

Εννοούσε πως το κομψό παρουσιαστικό της Ρωμιάς Ελένης, διαδέχθηκε η μαντήλα και το εμπριμέ σαλβάρι της Εμινέ. 

Όπως το αποδόμησα εκείνη την στιγμή, μου φάνηκε πως δεν συνέπασχε στο δράμα των Ρωμιών, δεν στεναχωριόταν για τον αντίκτυπο των Σεπτεμβριανών αλλά που πλέον δεν τον πλαισιώνει εκείνο το πλήθος που εξέπεμπε «ευρωπαϊκό αέρα» για να μοιραστεί λίγο από το κύρος τους, όπως οι γονείς του. 

Που κατάντησε να συμβιώνει με «anadolu».

            

Τα Σεπτεμβριανά του ’55 είναι η τραγική έκφανση του μισαλλόδοξου εθνικισμού εναντίον του «Άλλου», του διαφορετικού. Συγκεκριμένα του Κεμαλισμού που εξύψωνε το τουρκικό έθνος σε εκείνο της απόλυτης αυθεντίας, υποτιμώντας και δαιμονοποιώντας όλα τα υπόλοιπα. 

Οι Ρωμιοί, οι Εβραίοι και οι Αρμένιοι ήταν οι αποδέκτες της πολιτικής αυτής. 

Πρώτα με τον Φόρο Περιουσίας του 1942, κατόπιν με την πολιτική του 

«Vatandaş türkçe konuş» (Πατριώτη να μιλάς τούρκικα) απαγορεύοντας την εκμάθηση και χρήση της κουρδικής γλώσσας καθώς και την χρήση της μητρικής γλώσσας των μειονοτικών δημοσίως, με τα Σεπτεμβριανά και τις τελικές απελάσεις του 1964 και 1971.

            

Με τα Σεπτεμβριανά χάθηκε μέρος του πλουραλισμού της 

Κωνσταντινούπολης και της ιστορίας της. 

Το κυριότερο, βασανίσθηκαν άνθρωποι. 

Τα προϊόντα από τα κατεστραμμένα καταστήματα επί της Ιστικλάλ

Πλιάτσικο

Τα σπασμένα μνήματα σε χριστιανικό κοιμητήριο

 

Η αφορμή που πυροδότησε τα Σεπτεμβριανά.
Η βόμβα που εξεράγη  στο σπίτι του Κεμάλ Ατατούρκ στην Θεσσαλονίκη και αποδείχθηκε ότι ήταν σαμποτάζ, ενέργεια  ενός υπαλλήλου του Τουρκικού Προξενείου.


το διάβασα εδώ : http://authoringtools2011.blogspot.gr